
مقدمه
گاهی اوقات تصور میشود برق، برق است و فرقی ندارد که در یک خانه باشد یا در یک کارخانه. اما در عمل، “برق صنعتی” دنیای کاملاً متفاوتی نسبت به “برق ساختمانی” دارد. از نظر ولتاژ، نوع بار، پیچیدگی و استانداردهای حفاظتی، تفاوتهای عمیقی وجود دارد. در این مقاله این تفاوتها را بررسی میکنیم تا ببینیم چرا تخصص یک برقکار صنعتی با یک برقکار ساختمانی متفاوت است.
در برق ساختمانی، ما معمولاً با ولتاژهای تکفاز ۲۲۰ ولت یا سهفاز ۴۰۰ ولت سروکار داریم. اما در برق صنعتی، این ولتاژها متغیر و بالاتر هستند. اغلب تابلوهای اصلی کارخانجات برق ۳۸۰ ولت سهفاز دریافت میکنند، اما تجهیزات خاصی نیاز به ولتاژهای بالاتر مثل ۳ کیلوولت، ۶ کیلوولت یا حتی بالاتر دارند. همچنین، در محیطهای صنعتی سیستمهای توزیع مانند Busbar (شینههای فلزی) بسیار رایج هستند که جریانهای تا چند هزار آمپر را عبور میدهند، در حالی که در ساختمانها از سیمکشیهای کابل معمولی استفاده میشود.
در برق ساختمانی، بارها عمدتاً مقاومتی (مثل لامپها و گرمکنها) یا موتورهای کوچک (مثل پمپهای ساختمان) هستند. اما در برق صنعتی، بارها بسیار پیچیدهترند. موتورهای بزرگ (چند صد اسب بخار)، کورههای قوس الکتریکی، درایوهای فرکانس متغیر و سیستمهای پاکتال (Rectifiers) بارهای رایج صنعتی هستند. این بارها علاوه بر توان فعال، توان راکتیو زیادی مصرف میکنند و هارمونیک تولید میکنند. بنابراین، مدیریت کیفیت توان در برق صنعتی بسیار مهمتر است.
در ساختمانها، سیستم کنترل معمولاً شامل تایمرها و کلیدهای ساده است. اما در برق صنعتی، اتوماسیون نقش اصلی را دارد. PLCها، سنسورهای پیشرفته، اینورترها و رلههای حفاظتی دیجیتال قلب سیستمهای صنعتی هستند. پیچیدگی سیمکشی و منطق کنترلی در صنعت به مراتب بالاتر است و نیاز به دانش برنامهنویسی و تحلیل مدارهای پیچیده دارد.
در برق ساختمانی، تمرکز روی حفاظت در برابر برقگرفتگی و اتصال کوتاه است. در برق صنعتی، علاوه بر این موارد، حفاظت در برابر آتشسوزی، انفجار (در محیطهای خاص)، نوسان ولتاژ و اضافه بار پیچیده حیاتی است. استفاده از کلیدهای اتوماتیک با توان قطع بالا، رلههای دیفرانسیل و سیستمهای ارتینگ دقیق در صنعت استاندارد است. استانداردهای مهندسی و اجرا در صنعت سختگیرانهتر است و نقص ایمنی میتواند خسارات جانی و مالی بسیار بزرگتری ایجاد کند.
برق صنعتی شاخهای تخصصی است که دانش و مهارتهای متمایزی میطلبد. درک تفاوتهای میان برق ساختمانی و صنعتی باعث میشود که مهندسان و تکنسینها رویکردهای صحیحی در طراحی و اجرا داشته باشند. هرگز نمیتوان با استانداردهای خانگی یک کارخانه را برقکشی کرد؛ این کار مستقیما ایمنی را به خطر میاندازد.