
برق صنعتی نیروی محرکه اصلی کارخانهها، کارگاهها و صنایع بزرگ است. با این حال، کار با ولتاژهای بالا و جریانهای قوی، پتانسیل بالایی برای ایجاد حوادث ناگوار و جبرانناپذیر دارد. طبق آمارهای جهانی، حوادث ناشی از برق در صنایع یکی از دلایل اصلی آسیبهای شدید کارگران و خسارتهای سنگین مالی به تجهیزات است.
رعایت اصول ایمنی در برق صنعتی نه تنها یک الزام قانونی و اخلاقی است، بلکه بقا و تداوم فعالیتهای یک واحد تولیدی را تضمین میکند.
پیش از آنکه به سراغ روشهای ایمنی برویم، باید بدانیم چه خطراتی در محیطهای صنعتی ما را تهدید میکنند. خطرات اصلی عبارتند از:
شوک الکتریکی زمانی رخ میدهد که بدن انسان بخشی از مدار الکتریکی شود و جریان برق از آن عبور کند. شدت شوک به ولتاژ، جریان، مسیر عبور برق از بدن و مدت زمان تماس بستگی دارد. این پدیده میتواند منجر به ایست قلبی، آسیب به سیستم عصبی و حتی مرگ شود.
قوس الکتریکی یکی از خطرناکترین حوادث در برق صنعتی است. آرک فلش زمانی رخ میدهد که جریان برق از مسیر اصلی خود خارج شده و از طریق هوا به زمین یا فاز دیگر تخلیه شود. دمای حاصل از آرک فلش میتواند به بیش از 1900019000 درجه سانتیگراد (گرمتر از سطح خورشید) برسد که باعث تبخیر فلزات، انفجار و سوختگیهای درجه سه شدید میشود.
این سوختگیها معمولاً در محل ورود و خروج جریان برق از بدن ایجاد میشوند. علاوه بر آسیبهای پوستی، جریان برق بالا میتواند بافتهای داخلی، عضلات و اندامهای حیاتی را نیز بسوزاند.
اتصالات کوتاه، اضافهبار، عایقبندی ضعیف و جرقه زدن تجهیزات در محیطهایی که دارای گازها یا غبارهای قابل اشتعال هستند، از دلایل اصلی آتشسوزیهای بزرگ در صنایع به شمار میروند.
برای کاهش ریسک حوادث، باید استانداردهای حفاظتی بهطور دقیق در محیطهای صنعتی پیادهسازی شوند.
سیستم اتصال به زمین یا چاه ارت، جریانهای نشتی را به طور ایمن به زمین منتقل میکند. این سیستم مانع از برقدار شدن بدنه فلزی دستگاهها شده و از برقگرفتگی اپراتور جلوگیری میکند.
استفاده از کلیدهای مینیاتوری (MCB)، کلیدهای اتوماتیک (MCCB) و کلید محافظ جان (RCD/GFCI) برای قطع سریع مدار در صورت بروز اضافه بار، اتصال کوتاه یا نشت جریان الزامی است.
بسیاری از حوادث به دلیل پوسیدگی عایقها، شل شدن اتصالات و گرد و غبار روی تجهیزات رخ میدهند. بازرسیهای دورهای با دوربینهای حرارتی (ترموگرافی) میتواند نقاط داغ و مستعد حادثه را قبل از وقوع خرابی شناسایی کند.
تمام تکنسینها و کارگرانی که با تجهیزات برقی سر و کار دارند، باید آموزشهای لازم در خصوص خطرات برق، نحوه کار ایمن و کمکهای اولیه در صورت برقگرفتگی را بگذرانند.
رعایت قوانین ایمنی در برق صنعتی هزینهبر نیست، بلکه سرمایهگذاری برای حفظ جان انسانها و تجهیزات گرانقیمت کارخانه است. با شناخت دقیق خطرات مانند شوک الکتریکی و آرک فلش، و با بهکارگیری سیستمهای حفاظتی استاندارد، میتوان محیط کاری ایمن و بدون حادثه ایجاد کرد.
قوس الکتریکی یا آرک فلش (Arc Flash) به دلیل تولید دمای فوقالعاده بالا و موج انفجاری، یکی از خطرناکترین و مخربترین حوادث در برق صنعتی است.
در شوک الکتریکی، جریان برق مستقیماً از بدن عبور میکند. اما در آرک فلش، فرد بدون تماس مستقیم با هادی برقی، به دلیل گرما، نور شدید و انفجار ناشی از تخلیه جریان در هوا دچار آسیب میشود.
سیستم ارت با انتقال جریانهای نشتی به زمین، مانع از برقدار شدن بدنه دستگاهها شده و از شوک الکتریکی به اپراتور جلوگیری میکند.